Net als bij de vorige stukken zal ik beginnen met een praktijkvoorbeeld en het dan uitwerken met meer detail en persoonlijke verhalen.
“Ik droomde dat ik een inbreker achterna zat, en toen werd ik wakker op de gang.” De man tegenover me zuchtte. “Mijn vrouw vertelde dat ik uit bed was gesprongen, schreeuwend en zwaaiend met mijn armen. Toen begreep ik waarom ze steeds verder van me weg was gaan liggen in bed.”
Wat is REM-slaap gedragsstoornis? Normaal gesproken zijn je spieren verlamd tijdens het dromen. Een slimme truc van je lichaam: zo kun je niet de bewegingen maken die je in je dromen maakt. Maar bij mensen met een REM-slaap gedragsstoornis (RBD) werkt dit mechanisme niet goed. Ze voeren letterlijk hun dromen uit.
Een politieagent vertelde hoe hij tijdens zijn slaap zijn nachtkastje had omvergegooid. “Ik droomde dat ik een verdachte achtervolgde. In mijn droom sprong ik over een muurtje – in werkelijkheid dook ik half uit bed.”
Hoe ziet het eruit? Anders dan bij slaapwandelen, waarbij mensen rustig rondlopen, kan het er bij RBD behoorlijk wild aan toe gaan. Mensen:
- Praten en schreeuwen
- Slaan en schoppen
- Springen uit bed
- Grijpen naar denkbeeldige objecten
- Maken vechtbewegingen
Een vrouw beschreef hoe haar man tijdens zijn slaap een complete bokswedstrijd “uitvocht”. “Het was alsof hij in de ring stond. Complete combinaties van stoten, inclusief voetenwerk. Als het niet zo gevaarlijk was, zou het bijna komisch zijn.”
Wanneer gebeurt het? Het gebeurt tijdens de REM-slaap, de fase waarin we dromen. Dit is ongeveer 20-25% van onze totale slaaptijd. Normaal zijn je spieren dan verlamd, behalve je ogen (vandaar de naam Rapid Eye Movement). Bij RBD valt die verlamming weg, maar je hersenen zijn wel gewoon aan het dromen.
De dromen Opvallend is dat de dromen bij RBD vaak levendig en intens zijn, met veel actie en soms geweld. Een gepensioneerde leraar vertelde: “In mijn dromen ben ik altijd aan het vechten of rennen. Het is nooit rustig, zoals vroeger toen ik droomde over lesgeven of wandelen.”
Wie krijgt het? RBD komt vooral voor bij mensen van middelbare leeftijd en ouder, en vaker bij mannen dan bij vrouwen. Wat veel mensen niet weten: het kan een vroeg waarschuwingssignaal zijn voor bepaalde neurologische aandoeningen, zoals de ziekte van Parkinson. Ongeveer 45% van de gevallen is gekoppeld aan zulke onderliggende condities.
De gevaren Anders dan veel slaapstoornissen kan RBD gevaarlijk zijn. Een man vertelde hoe hij zijn vrouw per ongeluk een blauw oog had geslagen tijdens een droom waarin hij zichzelf verdedigde. “Sinds die nacht slapen we in aparte bedden. Het voelt niet goed, maar het is veiliger.”
De diagnose Omdat RBD gevaarlijk kan zijn, is het belangrijk om er snel bij te zijn. Een slaapspecialist kan met een slaaponderzoek vaststellen of het echt om RBD gaat. Tijdens zo’n onderzoek worden je hersengolven, spieractiviteit en bewegingen gemeten.
De behandeling Het goede nieuws is dat RBD goed te behandelen is. Het medicijn clonazepam helpt in ongeveer 90% van de gevallen, en het mooie is: mensen worden er niet immuun voor, zelfs na jaren gebruik niet.
Daarnaast zijn er praktische maatregelen die kunnen helpen:
- Verwijder scherpe en breekbare voorwerpen uit de slaapkamer
- Plaats het bed weg van de muur
- Overweeg een matras op de grond
- Gebruik extra dikke vloerkleden
- Installeer bedrekken zoals bij een kinderbed
Dit moet je onthouden:
- RBD is meer dan levendig dromen – het is letterlijk je dromen uitvoeren
- Het treft vooral oudere mannen
- Het kan een vroeg signaal zijn van neurologische aandoeningen
- Er zijn effectieve behandelingen beschikbaar
- Veiligheidsmaatregelen in de slaapkamer zijn essentieel
- Neem het serieus en zoek hulp – het gaat meestal niet vanzelf over